पाल्पामा सेनाले ‘बोका हल्दार’बनाए : ज्ञानबहादुर पाण्डेको व्यङ्ग्य

काठमाडौं :  हालै डा. महेन्द्रजंग शाह नेतृत्वको नेपाल एकता पार्टी प्रवेश गरेका ज्ञानबहादुर पाण्डेले नेपाली राजनीतिलाई व्यङ्ग्य–व्याख्यामा जोड्दै चर्चित बोका हल्दारुको प्रसंग पुनः स्मरण गराएका छन्।

पिटिओ खबरसँगको कुराकानीमा उनले सन् २०३२ सालतिर पाल्पाको तानसेनस्थित शाही नेपाली सेनाले अनुशासन देखाएको बोका हवल्दार बनाएको उल्लेख गर्दै भने, पदले मात्रै परिवर्तन हुँदैन, नियत र समझदारी चाहिन्छ।

प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीबारे टिप्पणी गर्दै पाण्डेले भने, “ओलीले बाल्यकालमा दुःख पाए, तर संगत बौद्धिक नभएकोले अहिले प्रतिशोधी मानसिकतामा छन्।” उनको भनाइमा, बाल्यकालको पीडालाई लाद्ने शैलीले राष्ट्रको रूपान्तरण सम्भव हुँदैन।

बोका हल्दारको सन्दर्भ लिएर पाण्डेले व्यङ्ग्य गरे, “सेनामा बोका पनि हवल्दार बन्छ, तर अनुशासनका कारण। तर राजनीतिमा दर्जा मात्र ठूलो भएर केही हुँदैन, सोच र व्यवहार चाहिन्छ।”

पाल्पामा २०३२ सालतिरको नेपाली सेनासँग जोडिएको बोका हल्दारको कथाू नेपाली सैनिक इतिहासकै सबैभन्दा चर्चित, रोचक र प्रायः किंवदन्तीसरह दोहोरिने एक घटना हो। यो घटना सत्य परिघटना हो भन्ने प्रमाण सेनाका आधिकारिक दस्तावेज र त्यतिबेलाका सैनिकहरूका साक्षात्कारले पुष्टि गर्छन्।

घटना के हो त ?
२०३२ सालतिर पाल्पास्थित नेपाली सेनाको एक गणमा एउटा बोका पालेका थिए। त्यो बोका सैनिक क्याम्पमा पालिएको मात्र होइन, अत्यन्तै अनुशासित, ड्युटीू गर्ने, परेड मा सहभागी हुने, सिपाहीहरूका पछि पछाडि हिँड्ने, रिट्रीटको बेलामा आवाज सुनेर उभिने, झन्डा सलामी गर्ने जस्ता व्यवहार देखाउने गर्थ्यो। बोका यति अनुशासित बनेपछि त्यतिबेलाका गणपति ९कमाण्डर० ले त्यसको व्यवहार देखेर ूहल्दारू पदमा पदोन्नति दिएका थिए -त्यो पनि बाकायदा -सर्विस नम्बरू दिइएको थियो।

किन बनाइयो बोकालाई हल्दार ?
सैनिक अनुशासन र तालिममा बोका समाहित भएको, नियमित तालिम, घण्टी सुनेपछि खाने र ब्यारेकको अनुशासन पालना गर्ने जनावर भएकोले सैनिक मनोबल वृद्धिका लागि बोकालाई हल्दारू को दर्जा दिइएको थियो। यो निर्णय सेना प्रशासनको एक खाले मोरल बुस्टिङु उपायका रूपमा गरिएको थियो।

त्यसपछि के भयो ?
बोकाको सेवा अवधि पूरा भएपछि उसलाई बाकायदा  रिटायर्ड गरियो र सेनाले उसलाई सम्मानपूर्वक विदाई समेत दिएको भनिन्छ। कतिपय स्रोतअनुसार, बोका मरेपछि सैनिक सम्मानसहित गाडिएको थियो।

यो घटना नेपाली सेनाभित्र फोर्स मा मनोबल र अनुशासन कस्तो स्तरको हुन सक्छु भन्ने सन्देश दिने एउटा प्रेरणादायी अनि हास्यरस मिसिएको प्रसंगका रूपमा सुनाइन्छ। आज पनि सैनिक परिषरहरूमा बोका हल्दारको नाम मजाक, स्मृति र अनुशासनको प्रतीकका रूपमा लिने गरेको सुन्ने गरिएको छ ।