एजेन्सी : मानव इतिहासको सबैभन्दा टाढाको र साहसिक वैज्ञानिक अभियानका रूपमा चिनिएको अन्तरिक्ष यान ‘भोयाजर १’ (Voyager 1) ले फेरि एकपटक नयाँ कीर्तिमान रचेको छ। पृथ्वीबाट करिब २५ अर्ब किलोमिटरभन्दा बढी दूरीमा पुगिसक्दा पनि यो यानले निरन्तर रूपमा वैज्ञानिक संकेत र तथ्याङ्कहरू पृथ्वीमा पठाइरहेको छ, जसले वैज्ञानिकहरूलाई समेत चकित पारेको छ।
अमेरिकी अन्तरिक्ष संस्था नासा (NASA) ले आजभन्दा लगभग पाँच दशकअघि, अर्थात् ५ सेप्टेम्बर १९७७ मा बृहस्पति (Jupiter) र शनि (Saturn) ग्रहको अध्ययनका लागि यसलाई अन्तरिक्षमा पठाएको थियो। तोकिएको मुख्य कार्यभार पूरा गरेपछि पनि यो यान निरन्तर अगाडि बढिरहेको छ। सन् २०१२ को अगस्टमा सौर्यमण्डलको बाहिरी घेरा पार गर्दै यो अन्तरिक्षको वास्तविक शून्य क्षेत्र अर्थात् ‘इन्टरस्टेलर स्पेस’ (Interstellar Space) मा प्रवेश गर्ने पहिलो मानव-निर्मित वस्तु बनेको थियो।
पृथ्वीसम्म आइपुग्न लाग्छ २२ घण्टा
हाल पृथ्वीबाट करिब २४ देखि २५ अर्ब किलोमिटर टाढा पुगिसकेको यस यानबाट आउने संकेतहरू प्रकाशको गतिमा रेडियो तरंगमार्फत पृथ्वीसम्म आइपुग्न करिब २२ घण्टाभन्दा बढी समय लाग्ने वैज्ञानिकहरूले बताएका छन्। यतिका वर्ष बितिसक्दा र यसको इन्धनको मात्रा क्रमशः घट्दै जाँदा पनि यसका सञ्चार उपकरणहरूले काम गर्नु विज्ञान र इन्जिनियरिङको क्षेत्रमा एक अभूतपूर्व चमत्कार मानिएको छ।
यसमा जडान गरिएको प्लुटोनियम-२३८ बाट चल्ने ‘रेडियोसिटोपेप थर्मोइलेक्ट्रिक जेनेरेटर’ (RTG) ले रेडियोएक्टिव क्षयबाट निरन्तर ऊर्जा उत्पादन गरेर अहिलेसम्म पनि यानलाई सक्रिय राखिरहेको छ। यद्यपि, इन्धन कम हुँदै गएका कारण यसका केही वैज्ञानिक उपकरणहरू भने क्रमशः बन्द गर्दै लगिएको छ।
भविष्यका लागि ‘गोल्डेन रेकर्ड’ साथमा
भोयाजर १ केवल वैज्ञानिक डेटा संकलन गर्ने यन्त्र मात्र होइन, यो मानव सभ्यताको एक सन्देशवाहक पनि हो। यस यानमा पृथ्वीको विविध संस्कृति, संगीत, विभिन्न भाषाहरूका ध्वनि सन्देश र पृथ्वीको पहिचान झल्काउने अडियो-भिडियोसहितको एउटा विशेष ‘गोल्डेन रेकर्ड’ (Golden Record) पनि राखिएको छ। भविष्यमा कहिल्यै कुनै परग्रही (Alien) सभ्यताले यसलाई फेला पारेमा पृथ्वीमा मानव सभ्यताको अस्तित्व थियो भन्ने बुझाउन यो रेकर्ड उपयोगी हुने वैज्ञानिकहरूको विश्वास छ।
सौर्यमण्डलको सिमाना र त्यसभन्दा बाहिरको ब्रह्माण्डको रहस्य उप्काउन भोयाजर १ ले पुर्याएको योगदान अमूल्य छ। यसको आयु अब अन्तिम चरणतिर पुग्दै गर्दा पनि यसले पठाइरहेका प्रत्येक संकेतहरूले ब्रह्माण्ड विज्ञानका नयाँ ढोकाहरू उघारिरहेका छन्।
हामी क्षमा चाहन्छौं यो पोस्ट धेरै पुरानो भएको ले कमेन्ट बक्स बन्द गरेको छौं |