पाँचखालका किसान : आलु धार्नीको २५ रुपैयाँमा बेच्न बाध्य

काठमाडौँ : काठमाडौँमा उपभोक्ताले आलु खरिद गर्दा धार्नीको करिब १०० रुपैयाँ तिर्नुपर्ने अवस्था छ । तर, संघीय राजधानीबाट झण्डै ४० किलोमिटर दूरीमा रहेको काभ्रेपलाञ्चोकको पाँचखालमा भने किसानले आफ्नै खेतबाट आलु किलोको मात्र १० रुपैयाँ-अर्थात् धार्नीको करिब २५ रुपैयाँमै बेच्न बाध्य छन् । पाँचखालका किसानका लागि यो वर्षको आलु उत्पादन राम्रो भयो । मौसम अनुकूल रह्यो, उत्पादन बढ्यो । तर, जब बजारमा बेच्ने समय आयो, उनीहरूले अपेक्षा गरेको मूल्य पाएनन् । खेतमै व्यापारी आएर अत्यन्त सस्तो मूल्य प्रस्ताव गर्छन्, र किसानसँग विकल्प कम हुन्छ ।

“लागत पनि उठ्दैन,” धेरै किसानको साझा गुनासो यही हो । मल, बिउ, सिँचाइ, मजदुरी—यी सबै खर्च जोड्दा उत्पादनको लागत नै बढी पर्छ । तर बजारमा पुग्दा उनीहरूको उत्पादनको मूल्य त्यसको आधा पनि हुँदैन ।

काठमाडौँमा महँगो र पाँचखालमा सस्तो हुनुका केही मुख्य कारणहरू छन् ।

बिचौलियाको प्रभाव : किसान र उपभोक्ताबीच धेरै तहका व्यापारी हुन्छन् । प्रत्येक तहमा मूल्य बढ्दै जान्छ ।
भण्डारणको अभाव : किसानसँग आलु सुरक्षित राख्ने चिस्यान केन्द्र (कोल्ड स्टोरेज) छैन । त्यसैले उनीहरू तुरुन्त बेच्न बाध्य हुन्छन् ।
बजार पहुँचको कमी : किसान आफैं सिधै ठूला बजारमा पुग्न सक्दैनन् ।

किसानहरूले आफ्नो समस्या पाँचखाल नगरपालिकासम्म पुर्याइसकेका छन् । नगरपालिकाका प्रमुख प्रशासकीय अधिकृत पुरुषोत्तम सापकोटाका अनुसार, किसानले उचित मूल्य नपाएको विषय स्थानीय सरकारलाई जानकारीमा छ ।

उनले भनेका छन्, “यो वर्ष तत्काल समाधान दिन नसकिए पनि आगामी वर्षका लागि चिस्यान केन्द्र निर्माण गर्ने विषयमा छलफल भइरहेको छ ।”

यदि यस्तो संरचना निर्माण भयो भने किसानले तुरुन्तै सस्तोमा बेच्नुपर्ने बाध्यता कम हुनेछ । उनीहरूले उपयुक्त समय पर्खेर राम्रो मूल्यमा बिक्री गर्न सक्नेछन् ।

पाँचखालका किसानको कथा केवल एउटा गाउँ वा जिल्लाको समस्या होइन । यो देशभरका कृषकले भोगिरहेको साझा यथार्थ हो — उत्पादन गर्नेले मूल्य नपाउने, उपभोक्ताले महँगो तिर्नुपर्ने ।

यदि समयमा सही नीति र पूर्वाधार विकास भएन भने, किसानको निराशा अझ बढ्नेछ । तर, स्थानीय तहले चिस्यान केन्द्र जस्ता योजनालाई व्यवहारमा उतार्न सके, यसले किसानको जीवनमा वास्तविक परिवर्तन ल्याउन सक्छ ।