श्रीकृष्ण पूजा परिक्रमा :संस्कृति ,सेवा र स्वराज्यको संगम।

केशवप्रसाद चौलागाईं 

सच्चिदान्दरुपाय विश्वोत्पत्तयादिहेतवे।
तापत्रयविनाशाय श्रीकृष्णाय वयं नुम: ।।
जगतको उत्पत्ति ,स्थिति र विनाशका कारक तथा अध्यात्मिक ,आधिवैदिक र आधिभौतिक तीनै प्रकारका ताप नाश गर्ने सच्चिदान्द स्वरुप भगवान श्रीकृष्णको गुणगान ,पूजन सहितको नगर परिक्रमा ललितपुरको एक महत्त्वपूर्ण जात्रा हो।श्रीकृष्ण जन्माष्ठमीको भोलिपल्ट आयोजना गरिइने कृष्ण पूजा परम्पराको प्रारम्भ गराउने स्वर्गीय तुलसिमेहर श्रेष्ठ समाजसेवाका साथै संस्कृति र स्वराज्यको संरक्षणमा योगदान पुर्याउनु हुने आदर्श पुरुष हुनुहुन्थ्यो ।सम्पुर्ण नगरको करिव २२५ स्थानमा गरिइने श्रीकृष्ण पूजा अमुर्त सम्पदाको प्रभावशाली उदाहरण पनि हो।

ललितपुरको मौलिक परम्पराका रुपमा स्थापित श्रीकृष्णपूजा मङ्गलबजार,सुन्धारा,टंगल,पूर्णचण्डी,पुल्चोक ,पिम्बहाल,धलायचा,नागबहाल,कोबहाल टोलहरुले पालैपालो प्रत्येक बर्ष सञ्चालन गर्दै स्वराज्यको अनुभुती गराउदछन।ठुला मन्दिर देखि घरका आँगन,दलान,पाटीपौवा,व्यक्तिगत पूजा कोठामा समेत भगवान कृष्णको बिग्रह राखी पूजा गरेको जात्रामा देख्न पाइन्छ ।काठमाडौ उपत्यकामा भगवान कृष्णको उपािना परम्परा वैचारिक दर्शनमा मात्रै सीमित नभै यहाँको इतिहास ,कला,नृत्य ,जात्रा,तन्त्र र दैनिक जीवन पद्धतिको एउटा अभिन्न अंग बनेको छ।कृष्ण जन्माष्ठमी पर्वको अंगको रुपमा ललितपुरको प्रचलित बार्षिक कृष्णपूजाले व्यक्तिगत उपासनाको तहबाट माथि उठेर सामुदायिक पूजा,जात्रा विविध जाति ,धर्म लिङ्ग साथै सबै उमेर समुहकाहरुको सहभागिता एवं स्वतन्त्र रुपले हुदै आएको तथ्यले नेपाल मण्डलको सभ्यता,परम्परा र दर्शनलाइ समेत प्रतिनिधित्व गरेको भनाइ विजय शर्मा राजोपाध्यायको लेखाइबाट बोध हुन्छ।

जहानिया राणा शासनबाट नेपाली जनतालाई मुक्ति दिलाउन लाग्दा राणा शासकबाट देश निकाला हुन गई महात्मा गान्धीको आश्रम भारत मा तुलसि मेहर श्रेष्ठ पुग्नु भयो ।गान्धी संगै रहेर भारतीय स्वतन्त्रता संग्राम र नेपाली स्वतन्त्रता आन्दोलनलाइ सफल बनाउदै स्वराज्यको प्राप्ति भएको थियोे ।व्यक्तिगत स्वतन्त्रता देखि सांस्कृतिक स्वतन्त्रतालाई निरन्तर अभ्यासमा श्रीकृष्ण पूजा मार्फत ल्याउन सफल तुलसि मेहर श्रेष्ठ नयाँ पुस्ताका लागि समेत प्रेरणाको श्रोत हुनुहुन्छ ।बि स १९८३ मा श्री चन्द्र काम धेनु महागुठीको नाउँ बाट अगाडि बढ्दै हालको नेपाल चर्खा प्रचारक गान्धी- तुलसि स्मारक महागुठी सम्मको एक सय बर्षको यात्रा सेवा र स्वराज्यको यात्रा बन्न पुगेको छ।महिलाहरुलाइ आत्मनिर्भर बनाउन शिक्षा र तालिम ,हरिजनहरुलाइ आश्रय र आत्मसम्मान दिलाउने वहाका व्यवहार आज पनि ज्वलन्त उदाहरण बनेका छन।गान्धी तुलसि स्कुल कलेज तथा गान्धी तुलसि हस्पिटल ले शिक्षा र स्वास्थ्य लाई सहज र गुणस्तरीय बनाउने नमुना बनेका छन।भौतिक सम्पदाको रुपमा आश्रम महागुठी स्थापित छ भने श्रीकृष्णपूजा,चर्खा उत्पादन अभौतिक सम्पदाको रुपमा अभ्यासमा रहेको पाउनु सबै का लागि गर्वको कुरा हो।नेपाल – भारत सांस्कृतिक कुटनीति देखि विश्वशान्ति र समृद्धिका लागि अहिंसाको प्रेरक स्वर्गीय तुलसि मेहर श्रेष्ठ श्रीकृष्णको आदर्श लाई जनजनमा पुर्याउने ऐतिहासिक महापुरुष पनि बन्नु भएको छ।

कृष्ण नारायणं वन्दे कृष्णं वन्दे व्रजप्रियम।
कृष्ण दैपायनं वन्दे कृष्ण वन्दे पृथासुतम्।।